Meridiany

W tradycyjnej medycynie chińskiej energia Qi płynie w ciele człowieka przez systemy kanałów zwanych meridianami. Nie są to rzeczywiste kanały, jak naczynia krwionośne, ale umowne drogi transportu Qi w ciele. Meridiany i ich odgałęzienia łączą całe ciało – narządy wewnętrzne, zmysły, tkanki, włosy, skórę, kości, mięśnie. Gdy przepływ Qi w meridianach jest właściwy to koordynacja i funkcjonowanie między różnymi częściami ciała są też odpowiednie. Jeśli przepływ energii w meridianach jest zakłócony, to może dojść do powstawania chorób i różnych dolegliwości. Meridiany dzielimy na główne, nadzwyczajne i pomocnicze.

Kanały główne i nadzwyczajne mają zastosowanie w akupunkturze czy kauteryzacji. Punkty poszczególnych meridianów wykorzystywane są do nakłuć czy przyżegania.

System meridianów wykorzystywany jest także w ziołolecznictwie chińskim. Zioła przenikają do poszczególnych meridianów. Co ważne, jedno zioło może działać na więcej niż jeden meridian. Ponadto w medycynie chińskiej są zioła, które ukierunkowują całe mieszanki ziołowe, aby oddziaływały na konkretne meridiany. Są to zioła kierunkowe.

Meridiany mogą wpływać na siebie, narządy i tkanki, dlatego w przypadku wystąpienia patologii należy znaleźć wszystkie powiązania i zastosować odpowiednią kurację, która będzie działać na każdą ze zdiagnozowanych patologii. Przykładowo gdy proces patologiczny w meridianie płuc wiąże się z niedoborem energetycznym śledzony, należy zastosować recepturę, która będzie oddziaływać na obydwie patologie. Nie można zaaplikować ziół działających tylko na meridian płuc.

Meridiany główne

Najważniejsze wśród meridianów są kanały główne. Jest ich łącznie dwanaście – tyle, ile jest narządów pustych i pełnych. Meridiany główne mają układ pionowy i łączy się je z narządami Zang i Fu. Energia Qi krąży po całym ciele przez wszystkie narządy puste i pełne w określonym porządku. Jest to cykl zamknięty, który trwa dobę. Oznacza to, że po 24 godzinach energia jest w tym samym miejscu, co na początku cyklu. W każdym organie energia Qi płynie przez 2 godziny.

Kanał serca

1. Meridian serca.

Meridiany główne znajdują się symetrycznie po lewej i po prawej stronie ciała. Dokładne położenia meridianów głównych różnią się w publikacjach chińskich i europejskich. Kanały główne mają charakter Yin albo Yang, w zależności od narządu, do którego są przyporządkowane.

Meridian serca

Kanał serca zaczyna się od pachy, biegnie wzdłuż wewnętrznej strony ręki i kończy na małym palcu. Meridian serca ma charakter Yin i posiada 9 punktów (18 na obu stronach).

Zakłócenia w tym meridianie wskazują na choroby serca, krążenia, choroby krtani, oczu, jelita cienkiego, problemy ze stawem barkowym. Działanie na kanał serca leczy kołatanie serca, dusznicę, zaburzenia i choroby psychiczne czy bezsenność.

W przypadku dolegliwości natury psychicznej pomocne mogą być biota wschodnia1 czy cytryniec chiński2. Natomiast żeń-szeń3 wskazany jest przy dolegliwościach związanych z sercem. Dla kanału serca ziołem kierunkowym jest koptis chiński4.

Kanał jelita cienkiego

2. Meridian jelita cienkiego.

Meridian jelita cienkiego

Meridian jelita cienkiego ma swój początek w małym palcu u ręki. Biegnie po zewnętrznej stronie ręki, aż do tylniej części barku, następnie prowadzi po bocznej stronie szyi, przez policzek do ucha. Ma charakter Yang i znajduje się na nim 19 punktów (38 na obu stronach).

Meridian ten odzwierciedla stan zdrowia jelita cienkiego. Z tym meridianem związane są też dolegliwości żołądka i serca. Nieprawidłowości w krążeniu energii widoczne są przy psychozach, epilepsji czy chorobie Parkinsona.

Działanie na ten meridian pomaga w przewlekłych biegunkach oraz dolegliwościach karku i kręgosłupa szyjnego. Ponadto punkty meridianu używane są do leczenia uszu, oczu i gardła czy zaburzeń w obrębie sutków.

Kanał pęcherza moczowego

3. Meridian pęcherza moczowego.

Ziołami kierunkowymi dla meridianu jelita cienkiego są korkowiec chiński5 i korkowiec amurski6.

Meridian pęcherza moczowego

Jest to najdłuższy meridian. Ten kanał zaczyna się w okolicy wewnętrznego kącika oka. Prowadzi po czole do środka czaszki, gdzie następnie biegnie z boku kręgosłupa (w dwóch pasmach). Dalej prowadzi aż pod kolano, po czym prowadzi do stopy i kończy się na małym palcu u nogi. Meridian pęcherza moczowego ma charakter Yang i posiada 67 punktów (razem 134).

Działanie na ten meridian leczy dolegliwości układu moczowego, ale także bóle lędźwiowo-krzyżowe, rwę kulszową, patologie związane z szyjnym odcinkiem kręgosłupa, sztywnością karku, dolegliwości szyi, oczu i głowy (np. bóle i zawroty głowy). Zaburzenia tego meridianu mogą odzwierciedlać się też w zakłóconej gospodarce wodnej, przemianie materii komórek czy wypryskach.

Kanał nerek

4. Meridian nerek.

Ziołami kierunkowymi dla kanału pęcherza moczowego są lubczyk7 8 i notopterygium9 10.

Meridian nerek

Początek kanału nerek jest w śródstopiu. Biegnie do góry po wewnętrznej stronie nogi aż do brzucha, przez mostek i kończy na mostkowej stronie obojczyka. Kanał ten ma charakter Yin. W jego skład wchodzi 27 punktów (łącznie 54).

Deficyt Yang w nerkach może objawiać się zimnymi stopami i dłońmi, przemęczeniem i problemami z układem moczowym. Działając na meridian nerek pomaga się przy dolegliwościach nerek, płuc, serca, dolegliwościach geriatrycznych, nieswoistych bólach, astmie, problemach z gardłem, zaburzeniach psychicznych, uderzeniach gorąca, bólach lędźwiowo-krzyżowych czy bólach kości.

Kanał osierdzia

5. Meridian osierdzia.

Przy zakłóceniach tego meridianu pomocne mogą być zioła, np. tojad syczuański11, babka12 13 czy też rehmania14. Ziołami kierunkowymi są dzięgiel duhuo15, cynamonowiec chiński16 oraz anemarena chińska17.

Meridian osierdzia

Meridian osierdzia rozpoczyna się pod obojczykiem, okrąża pachę i schodzi po wewnętrznej stronie ramienia do dłoni, gdzie kończy się wraz z końcem palca środkowego. Meridian ma charakter Yin. Leży na nim 9 punktów (18 łącznie). Kanał osierdzia jest ściśle powiązany z kanałem serca.

Główne objawy zaburzeń kanału osierdzia są bardziej psychiczne. Oddziaływanie na meridian osierdzia leczy lęki, zaburzenia umysłowe, nadpobudliwość, mdłości, dusznicę, choroby serca czy żołądka, bóle głowy i w klatce piersiowej, bezsenność.

Kanał potrójnego ogrzewacza

6. Meridian potrójnego ogrzewacza.

Ziołami kierunkowymi dla tego meridianu są peonia drzewiasta18 i przewiercień chiński19.

Meridian potrójnego ogrzewacza

Palec serdeczny jest początkiem meridianu potrójnego ogrzewacza. Kanał pnie się po zewnętrznej części ręki do barku, biegnie po szyi do ucha, które okrąża i kończy na skroni przy oku. Kanał ma charakter Yang i zawiera 23 punkty (razem 46).

Dolegliwości oczu, uszu czy bóle w tych okolicach, bóle gardła i nadmierną potliwość leczy się działając na meridian potrójnego ogrzewacza.

Pomocne w dolegliwościach nierównowagi meridianu potrójnego ogrzewacza mogą być m.in. goryczka20, gardenia21. Ziołami kierunkowymi tego kanału są przewiercień chiński19, forsycja zwisająca22, kolcowój23 24, opornik25 26, mandarynka27 28, babka12 13, tojad syczuański11.

Kanał pęcherzyka żółciowego

7. Meridian pęcherzyka żółciowego.

Meridian pęcherzyka żółciowego

Kanał pęcherzyka żółciowego zaczyna się w kąciku oka, biegnie dookoła ucha, wspina się do szczytu czaszki, następnie prowadzi w dół ciała po zewnętrznej stronie tułowia, nogi, aż do końca czwartego palca stopy. Meridian jest związany z siłą Yang. Posiada 44 punkty (88 na obydwu stronach).

Objawy zaburzeń meridianu pęcherzyka żółciowego mogą być widoczne w okolicy ucha – sucha skóra, popękana, zaczerwieniona. Oddziaływanie na meridian pęcherzyka żółciowego leczy kamicę żółciową, bóle żeber, bóle nóg, nerwobóle, rwę kulszową, problemy z oczami, gardłem, egzemy, depresje czy migreny.

Ziołem kierunkowym kanału pęcherzyka żółciowego jest przewiercień chiński19.

Kanał wątroby

8. Meridian wątroby.

Meridian wątroby

Kanał wątroby zaczyna się między paluchem a drugim palcem stopy, biegnie do góry po wewnętrznej stronie nogi, do pachwiny.  Następnie kieruje się w stronę podbrzusza i kończy pod prawą stroną klatki piersiowej. Meridian wątroby ma charakter Yin, a w jego skład wchodzi 14 punktów (razem 28).

Zmiany w tym meridianie mogą być widoczne w postaci żółtaczki, powiększenia wątroby, zaburzeń jelitowych, bólów głowy i stawów. W przypadku tego meridianu leczy się zatrzymania miesiączki, nadciśnienie, dolegliwości ze strony oczu, bezsenność, problemy psychoemocjonalne, trądzik, depresje czy bóle głowy. Ponadto wpływanie na ten meridian pomaga oczywiście w dolegliwościach wątroby, a także narządów moczowo-płciowych.

Zioła stosowane w przypadku niektórych zaburzeń tego meridianu to chryzantema29, kolcowój23 24 czy rehmania14. Stosowane są one w niedoborze Yin wątroby. Ziołami kierunkowymi są przewiercień chiński19, jęczmień zwyczajny30, bylica włosowata31, marchwica czuanksiong32 i ewodia chińska33.

Kanał płuc

9. Meridian płuc.

Meridian płuc

Kanał płucny rozpoczyna się pod obojczykiem, prowadzi po wewnętrznej stronie ręki do dłoni i kończy na kciuku. Ma charakter Yin. Na meridianie znajduje się 11 punktów (22 na obu połowach ciała).

Działanie na meridian płuc leczy suchość w obrębie ust i gardła, astmę, kaszel, chrypę, anginy, bóle zatok, choroby serca, wysypki alergiczne, ogólne dolegliwości płuc, problemy z oddychaniem czy bóle w klatce piersiowej lub części ramienia i barku.

W przypadku zaburzeń meridianu płuc często dochodzi do przesuszenia. W takim wypadku pomocne mogą być takie zioła, jak opornik25 26 czy trzcina34. Pomocne przy niektórych dolegliwościach tego meridianu są też konwalnik35 i rehmania14. Ziołem kierunkowym kanału płuc jest rozwar wielkokwiatowy36.

Kanał jelita grubego

10. Meridian jelita grubego.

Meridian jelita grubego

Meridian jelita grubego ma początek przy końcu palca wskazującego. Biegnie do góry po zewnętrznej części ramienia, przez obojczyk, wzdłuż szyi, żuchwy i kończy się z boku nosa. Kanał ma charakter Yang. Znajduje się na nim 20 punktów (40 razem).

Pomocne przy dolegliwościach jelitowych, zaparciach czy biegunkach jest działanie na meridian jelita grubego. Wpływanie na ten kanał jest również wskazane przy bólach zębów, gardła, trądziku. Zmiany w tym meridianie widoczne są przez choroby skóry czy też przez suche płatki nosa.

Ziołami kierunkowymi kanału jelita grubego są pluskwica cuchnąca37 i dzięgiel dahurski38.

Kanał żołądka

11. Meridian żołądka.

Meridian żołądka

Początek meridianu żołądka to policzek. Meridian ten schodzi w dół przez szczękę i szyję do obojczyka. Następnie biegnie wzdłuż tułowia, po zewnętrznej stronie nogi i kończy na czubku drugiego palca. Meridian ma charakter Yang i zawiera 45 punktów (90 punktów łącznie).

Wpływanie na meridian żołądka leczy dolegliwości związane z żołądkiem i układem trawiennym (np. mdłości, wymioty, refluks, wzdęcia, gazy). Ponadto działanie na ten kanał pomocne jest przy porażeniu nerwu twarzowego, problemach z oczami, bólach zębów, gardła czy dolegliwościach związanych z nogami.

Dobrym ziołem na poprawę stanu żołądka i układu pokarmowego jest aloes39. Pluskwica cuchnąca37 i dzięgiel dahurski38 to zioła kierunkowe meridianu żołądka.

Kanał śledziony

12. Meridian śledziony.

Meridian śledziony

Kanał śledziony (nazywany czasami kanałem śledziony-trzustki) rozpoczyna się przy paluchu u nogi, biegnie przez kolano, po udzie do pachwiny obok narządów płciowych. Następnie prowadzi do brzucha, biegnie w stronę klatki piersiowej i kieruje się do pachy. W kanale przeważa Yin. Na meridianie znajduje się 21 punktów (razem 42).

Zaburzenia tego kanału mogą prowadzić do nieprawidłowości w metabolizmie cukru czy zmiennych nastrojów. Zakłócenia mogą objawiać się brakiem apetytu, problemami z trawieniem czy krążeniem krwi. Wpływanie na kanał śledziony-trzustki pomaga przy nieregularnej miesiączce i innych dolegliwościach ginekologicznych. Ponadto działanie na ten meridian zaleca się przy biegunkach, mdłościach, gorączce, krwiomoczu, bólach brzucha i mięśni czy też dolegliwościach śledziony.

W przypadku deficytu Qi śledziony pomocne są żeń-szeń3, suszony imbir40 czy traganek chiński41. Ziołami kierunkowymi meridianu śledziony są piwonia chińska42 oraz atraktylod czarny43.

Powiązania meridianów głównych

Meridian Przebieg Charakter Żywioł
Wątroba nogi Yin drewno
Pęcherzyk żółciowy nogi Yang drewno
Potrójny ogrzewacz ramiona Yang ogień
Osierdzie ramiona Yin ogień
Nerki nogi Yin woda
Pęcherz moczowy nogi Yang woda
Płuca ramiona Yin metal
Jelito grube ramiona Yang metal
Żołądek nogi Yang ziemia
Śledziona nogi Yin ziemia
Serce ramiona Yin ogień
Jelito cienkie ramiona Yang ogień

W tradycyjnej medycynie chińskiej istnieje też pojęcie meridianów mięśni. Jest ich tyle samo ile meridianów głównych, a ich punkty są ujęte w kanałach głównych. Zasada Yin i Yang ma zastosowanie przy tych meridianach – podobnie jak przy kanałach głównych. Kanały mięśni nie dotyczą jednak narządów wewnętrznych, tylko wpływają na funkcje skóry i mięśni. Dlatego meridiany te wiąże się z chorobami skóry, skurczami mięśni czy bólami reumatycznymi.

Meridiany nadzwyczajne

Kanał środkowy przedni

13. Meridian środkowy przedni.

Człowiek ma 8 meridianów nadzwyczajnych (nazywane są też specjalnymi). Jednak w praktyce tylko dwa z nich mają istotne znaczenie. Pierwszy to kanał środkowy przedni, a drugi – kanał środkowy tylny. Obydwa meridiany mają rolę wspomagającą utrzymanie równowagi w meridianach głównych. Są zbiornikami krwi, energii Qi i esencji Jing. Odciążają główne kanały w razie potrzeby. Innymi meridianami nadzwyczajnymi są meridian żywotności, opasający, zewnętrzny podtrzymujący, wewnętrzny podtrzymujący, zewnętrzny piętowy i wewnętrzny piętowy. Meridiany nadzwyczajne są ściśle związane z nerkami. Meridiany specjalne szczególną rolę odgrywają w chorobach chronicznych, zaburzeniach przemiany materii czy przeciążeniach psychicznych.

Meridian środkowy przedni

Meridian środkowy przedni ma początek w kroczu i biegnie wzdłuż przedniej powierzchni ciała do dolnej wargi. Meridian ma charakter Yin i łączy 24 punkty.

Kanał środkowy tylny

14. Meridian środkowy tylny.

Przedni meridian pośrodkowy związany jest z ciążą i porodem. Kanał jest odpowiedzialny za większość dolegliwości kobiecych. Objawy zakłóceń zwykle widoczne są na podbródku – krostki, zmarszczki. Działanie na meridian głównego regulatora przedniego leczy przepuklinę, zaburzenia menstruacyjne, choroby narządów płciowych, hemoroidy, trudności w oddawaniu moczu czy moczenie nocne. W przypadku ciąży zaleca się nie ingerować w działanie tego meridianu.

Wśród ziół stosowanych przy dolegliwościach tego meridianu można wymienić kaniankę chińską44, szczeć japońską45, ekliptę46 czy ligustr47.

Meridian środkowy tylny

Kanał środkowy tylny rozpoczyna się między kością ogonową a odbytem i biegnie wzdłuż kręgosłupa, aż do środka górnej wargi. Posiada charakter Yang i łączy 28 punktów.

Ten meridian odpowiedzialny jest za sztywność karku, bóle głowy. W przypadku działania na meridian głównego regulatora tylnego leczymy dolegliwości kręgosłupa. Wzmacniamy też ciało i umysł. Ponadto zastosowanie tego meridianu jest też m.in. przy zaparciach, biegunkach, hemoroidach, impotencji, skurczach czy zaburzeniach umysłowych.

Meridiany

15. Meridiany człowieka.

Meridiany pomocnicze

Meridiany pomocnicze (poboczne) nazywane są kolateralami. W niektórych publikacjach noszą też nazwę Luo. Jest ich 15. Rozmieszczone są bliżej powierzchni ciała. Są to mniejsze i cieńsze odgałęzienia meridianów. Biegną poziomo i skośnie oraz łączą meridiany główne w pary Yin i Yang.


Na ile gwiazdek oceniasz ten artykuł?
[Łącznie ocen: 0 Średnia ocena: 0]

Spodobał Ci się artykuł? Podziel się!

Piśmiennictwo

  1. Błaszczyk T., Chińska diagnostyka z pulsu, Zakład Doświadczalny Roślin Leczniczych, Hamm 2010.
  2. Błaszczyk T., Leczę ziołami chińskimi. Chińska materia medica, t. 1, Proherba, Hamm 2011.
  3. Błaszczyk T., Leczę ziołami chińskimi. Chińska materia medica, t. 2, Proherba, Hamm 2015.
  4. Błaszczyk T., Leczę ziołami chińskimi. Chińska materia medica, t. 3, Proherba, Hamm 2015.
  5. Gawryś W., Słownik roślin zielnych, łacińsko-polski, Officina Botanica Sp. z o.o., Kraków 2008.
  6. Kajdański E., Medycyna chińska dla każdego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2011.
  7. Kumaniecki K., Słownik łacińsko-polski, PWN, Warszawa 1986.
  8. Medycyna chińska, red. D. Gao, tłum. E. Niegowska-Drachal, PZWL, Warszawa 2003.
  9. O’Shaughnessy M., Pielęgnacja skóry i ciała z wykorzystaniem tradycyjnej medycyny chińskiej, tłum. M. Chełkowska, WSZKiPZ, Warszawa 2011.
  10. Pálos S., Medycyna chińska, tłum. M. Gromala-Rucka, ASTRUM, Wrocław 1996.
  11. Podbielkowski Z., Sudnik-Wójcikowska B., Słownik roślin użytkowych, PWRiL, Warszawa 2003.
  12. Quattrocchi U., CRC World dictionary of medicinal and poisonous plants, CRC Press, Boca Raton 2012.
  13. Sarwa A. J., Wielka encyklopedia roślin leczniczych, Armoryka, Sandomierz 2013.
  14. Wyk van B. E., Wink M., Rośliny lecznicze świata, tłum. I. Fecka, M. Gleńsk, A. Kowalczyk, D. Raj, S. Turek, M. Włodarczyk, MedPharm Polska, Wrocław 2008.
  15. Xu L., Wang W., Chinese materia medica. Combinations and applications, Donica Publishing, St. Albans 2002.

Grafiki i ilustracje

  1. Źródło: Bladder channel of leg taiyang, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  2. Źródło: Small intestine channel of arm taiyang, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  3. Źródło: Bladder channel of leg taiyang, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  4. Źródło: Kidney channel of leg shaoyin, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  5. Źródło: Pericardium channel of arm jueyin, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  6. Źródło: Triple Burner channel of arm shaoyang, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  7. Źródło: Gall bladder channel of leg shaoyang, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  8. Źródło: Liver channel of leg jueyin, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  9. Źródło: Lung channel of arm taiyin, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  10. Źródło: Large intestine channel of arm yangming, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  11. Źródło: Stomach channel of leg yangming, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  12. Źródło: Spleen channel of leg taiyin, autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  13. Źródło: Renmai (the Director Vessel), autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  14. Źródło: Dumai (Governor Vessel), autor nieznany, licencja: CC BY 4.0, ilustrację zmodyfikowano.
  15. Domena publiczna, autor: KVDP, grafikę zmodyfikowano.

Nazewnictwo

  1. Żywotnik wschodni – Platycladus orientalis (L.) Franco.  
  2. Cytryniec chiński – Schisandra chinensis (Turcz.) Baill.  
  3. Wszechlek żeń-szeń – Panax ginseng C. A. Mey.    
  4. Koptis chiński – Coptis chinensis Franch.  
  5. Korkowiec chiński – Phellodendron chinense C.K. Schneid.  
  6. Korkowiec amurski – Phellodendron amurense Rupr.  
  7. Lubczyk chiński – Ligusticum sinense Oliv.  
  8. Ligusticum jeholense (Nakai & Kitag.) Nakai & Kitag.  
  9. Dzięgiel górski – Notopterygium incisum Ting ex H.T. Chang.  
  10. Notopterygium forbesii Boiss.  
  11. Tojad syczuański – Aconitum carmichaelii Debeaux.    
  12. Babka azjatycka – Plantago asiatica L.    
  13. Babka niska – Plantago depressa Willd.    
  14. Rehmania kleista – Rehmannia glutinosa (Gaertn.) Libosch. ex Fischer & C. A. Mey.      
  15. Dzięgiel dwuzębny – Angelica biserrata (R.H. Shan & C.Q. Yuan) C.Q. Yuan & R.H. Shan.  
  16. Cynamonowiec chiński – Cinnamomum cassia (L.) Presl.  
  17. Anemarena chińska – Anemarrhena asphodeloides Bunge.  
  18. Piwonia  drzewiasta – Paeonia suffruticosa Andrews.  
  19. Przewiercień chiński – Bupleurum chinense DC.        
  20. Goryczka szorstka – Gentiana scabra Bunge.  
  21. Gardenia jaśminowata – Gardenia jasminoides Ellis.  
  22. Forsycja zwisająca – Forsythia suspensa (Thunb.) Vahl.  
  23. Kolcowój chiński – Lycium chinense Mill.    
  24. Kolcowój szkarłatny – Lycium barbarum L.    
  25. Opornik łatkowaty – Pueraria lobata (Willd.) Ohwi.    
  26. Opornik Thomsona – Pueraria thomsonii Benth.    
  27. Mandarynka – Citrus reticulata Blanco.  
  28. Tangerynka – Citrus tangerina Hort. ex Tanaka.  
  29. Chryzantema wielkokwiatowa – Chrysanthemum morifolium Ramat.  
  30. Jęczmień zwyczajny – Hordeum vulgare L.  
  31. Bylica włosowata – Artemisia capillaris Thunb.  
  32. Marchwica czuanksiong – Ligusticum chuanxiong Hort.   
  33. Ewodia chińska – Evodia rutaecarpa (Juss.) Benth.  
  34. Trzcina pospolita – Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud.  
  35. Konwalnik japoński – Ophiopogon japonicus (Thunb.) Ker Gawl.  
  36. Rozwar wielkokwiatowy – Platycodon grandiflorus (Jacq.) A. DC.  
  37. Pluskwica cuchnąca – Cimicifuga foetida L.    
  38. Dzięgiel dahurski – Angelica dahurica (Fisch.) Benth & Hook. f.    
  39. Aloes – Aloe L.  
  40. Imbir lekarski – Zingiber officinale Roscoe.  
  41. Traganek błoniasty – Astragalus membranaceus Bunge.  
  42. Piwonia chińska – Paeonia lactiflora Pall.   
  43. Atraktylod czarny – Atractylodes lancea (Thunb.) DC.  
  44. Kanianka chińska – Cuscuta chinensis Lam.  
  45. Szczeć japońska – Dipsacus japonicus Miq.  
  46. Eklipta płaska – Eclipta prostrata (L.) L.  
  47. Ligustr lśniący – Ligustrum lucidum W.T. Ait.