Choroba w tradycyjnej medycynie chińskiej

Zgodnie z tradycyjną medycyną chińską człowiek jest zdrowy, gdy organizm jest w równowadze. Chodzi tu przede wszystkim o równowagę między siłami Yin i Yang, pięcioma elementami, energią Qi, esencją Jing, harmonię między narządami Zang i Fu czy między człowiekiem a otoczeniem zewnętrznym. Harmonia może zostać zachwiana przez nasze codzienne czynności czy też wpływy środowiska. Gdy równowaga zostaje zakłócona na dłuższy czas i nie możemy do niej wrócić to wówczas rozpoczyna się proces chorobowy.

Wpływy klimatyczne

W tradycyjnej medycynie chińskiej szczególną uwagę przykłada się do wpływów klimatycznych oddziałujących na zdrowie człowieka. Zaobserwowano, że zmiany klimatu, pogody czy pory roku mają związek z pojawiającymi się chorobami.

Czynniki klimatyczne są przyczynami chorób, które określa się jako „zło” powodujące choroby. W normalnej sytuacji klimat i zmiany pogody nie powodują chorób. Jednak, gdy zmiany klimatyczne następują szybko i gwałtownie a organizm nie może się przystosować do tych zmian, wówczas dochodzi do rozwoju choroby. Sześć czynników powodujących choroby to wiatr, gorąco (ogień), letni upał (letnie gorąco), wilgoć, suchość (susza) i zimno. Każdy z tych czynników związany jest z jedną porą roku. Mimo, że najczęściej przyczyniają się one do rozwoju choroby o porze, z którą są powiązane, to jednak zwykle mogą wywołać chorobę o każdej porze roku. Klimatyczne przyczyny chorób mogą powodować choroby pojedynczo, lecz często na rozwój choroby wpływa kilka czynników chorobotwórczych.

Czynniki klimatyczne odgrywają bardzo ważną rolę w procesie chorobotwórczym. Należy też podkreślić, że przyczyny choroby mogą mieć charakter wewnętrzny lub zewnętrzny i jednocześnie mieć cechy określonego czynnika klimatycznego. Z tego powodu niektóre publikacje dzielą czynniki klimatyczne na zewnętrzne przyczyny chorób i wewnętrzne przyczyny chorób. Wyjątkiem jest letni upał, który jest wyłącznie zewnętrznym czynnikiem.

Widok gór wczesną wiosną

1. Wczesna wiosna w górach.

Wiatr

Wiosna jest najbardziej wietrzną porą roku i to z nią związany jest „wietrzny” czynnik chorobowy. Wiatr ma cechy wznoszenia się i rozpraszania. Jest przyczyną chorobotwórczą o charakterze Yang, dlatego wpływa na elementy organizmu związane z siłą Yang. Ponadto wiatr związany jest z ruchem i zmianami. Widoczne jest to w chorobach, których objawy przemieszczają się w ciele. Również dolegliwości charakteryzujące się mimowolnym ruchem wynikają z działania wiatru.

Chorobotwórczy wiatr może wywołać przeziębienie, dreszcze, pocenie cię, gorączkę, zawroty i bóle głowy, świąd, katar, kaszel czy dolegliwości gardłowe. Wiatr nierzadko łączy się z innymi czynnikami chorobowymi, dlatego może być początkiem wielu chorób. Wiatr w połączeniu z gorącem objawia się raczej gorączką, pragnieniem czy zaczerwienionym gardłem. Z kolei wiatr z wilgocią objawiać się może gorączką po południu czy obrzękami i bólami stawów. A gdy wiatr zaatakuje razem z suchością, wówczas najczęściej można zaobserwować suchość w gardle i ustach, suchą skórę czy suchy kaszel.

Wśród czynników chorobotwórczych można wymienić też tzw. wiatr wątroby. Wynika on przede wszystkim z niedoborów lub zaburzeń pracy wątroby. Objawami tego chorobotwórczego wiatru są kurcze, konwulsje czy drętwienie kończyn.

Gorąco / ogień

Ogień lub gorąco związane są z porą letnią. Podobnie jak w naturze płomienie kierują się do góry, tak samo objawy wywołane ogniem kierują się w organizmie w górę. Choroby wywołane ogniem mogą występować w wyniku uszkodzenia Yang nerek i zaburzeń ich funkcjonowania. Nadmierne emocje czy dysfunkcje innych narządów również mogą skutkować chorobą związaną z ogniem. Ogień działa negatywnie na płyny organizmu, energię Qi i serce. Zwiększa cyrkulację krwi. Warto podkreślić, że w tradycyjnej medycynie chińskiej ogień kojarzony jest też z niektórymi narządami. Dlatego mówi się o chorobach związanych z ogniem serca, wątroby czy żołądka.

Do typowych objawów choroby wywołanej chorobotwórczym gorącem można wymienić np. wzrost temperatury ciała, zaczerwienioną twarz, oczy, obrzęki gardła, krwawienia, duże pragnienie, zapalenia, skąpomocz, skłonność do zatwardzeń, wysypki. Chory zaatakowany gorącem może też czuć rozdrażnienie czy niepokój, cierpieć na bezsenność lub nawet tracić przytomność. Pozostałe czynniki klimatyczne mogą również wywołać ogień w organizmie.

Stany chorobowe wywołane ogniem mogą pojawić się w wyniku jego nadmiaru lub niedoboru. W przypadku nadmiaru choroba ma zwykle przebieg ostry i krótki. Niedobór ognia charakteryzuje się długotrwałymi objawami.

Zapełniona plaża latem

2. Pełna plaża upalnym latem.

Letni upał

Letni upał jest czynnikiem związanym z latem. W przeciwieństwie do innych klimatycznych czynników chorobotwórczych, dolegliwości wywołane letnim upałem nie występują w innych porach roku niż ten, do którego jest przyporządkowany. Letni upał ma tendencję do unoszenia się i rozpraszania, czego efektem jest zmniejszenie energii i odwodnienie. Letnie gorąco jest czynnikiem, które łatwo uszkadza energię Qi. Siłą związaną z letnim gorącem jest Yang. Letni upał przeistacza się w ogień i gorąco.

Częstymi zaburzeniami letniego upału są nadmierne pocenie się, wysoka gorączka, pragnienie, zmęczenie, zadyszka, zaburzenia krążenia. Udar cieplny jest także wynikiem działania letniego upału. Czynnik ten łączy się też czasami z wilgocią, powodując objawy zarówno letniego upału, jak i wilgoci, np. ciężkość w klatce piersiowej, wolne stolce, gorączka popołudniowa, mdłości, wymioty.

Wilgoć

W Chinach druga połowa lata jest deszczową porą. I to właśnie ten okres związany jest z wilgocią. Chorobotwórczą wilgocią może być deszcz, mgła, zawilgocone mieszkanie czy dysfunkcje śledziony, które powodują zatrzymanie wody w organizmie.

Wilgoć z natury jest ciężka, gęsta, mętna i lepka, kieruje się w dół. Dolegliwości związane z wilgocią będą miały takie same cechy, np. ociężała głowa, ospałość, ciężkie, sztywne stawy, obrzęki, czyraki, wypryski, mętny mocz. Wilgoć zaliczana jest do czynników chorobotwórczych związanych z siłą Yin. Czynnik ten osłabia energię Qi śledziony i uszkadza energię Yang. Gdy wilgoć mocno nagromadzi się w ciele, może przerodzić się w flegmę. W przypadku nagromadzenia wilgoci wewnątrz organizmu, objawami mogą być utrudnione oddawanie moczu, pełność i rozpieranie w żołądku, mdłości, wymioty, luźne stolce, upławy czy ciężkość kończyn.

Suchość

Suchość jest elementem klimatycznym związanym z jesienią. Czynnik ten ma naturę Yang. Charakterystyczną cechą chorobotwórczej suchości jest odwodnienie organizmu na różnych płaszczyznach. Szczególnie narażone na działanie suchości są płuca. Susza może objawiać się przykładowo w postaci suchej skóry, suchości w ustach i gardle, bólach gardła, dolegliwości klatki piersiowej, suchego kaszlu, skąpomoczu czy zatwardzeń. Oprócz czynnika klimatycznego, suchość może wynikać ze stosowanych leków czy przebytej choroby, która wysuszyła rezerwy płynów w organizmie.

Dolegliwości wywołane suchością mogą łączyć się z dolegliwościami spowodowanymi gorącem, gdy choroba zaatakuje na początku jesieni. Z kolei pod koniec jesieni suchość może iść w parze z objawami zimna.

Krajobraz zimowy

3. Zima w USA w stanie Utah.

Zimno

Według tradycyjnej medycyny chińskiej zimno jest czynnikiem, które przeważa w okresie zimowym i to zima jest porą, w której najczęściej dochodzi do zaburzeń związanych z zimnem. Jednak choroby z zimna mogą występować o każdej porze roku. Zimno ma cechy ściągające. Może atakować zewnętrzne powłoki ciała oraz wewnętrzne narządy. Dolegliwości wynikające z zimna są związane z nadmiarem Yin. Zimno niszczy energię Yang.

Gdy zimno wejdzie do narządów, to zaczynają one słabiej funkcjonować i spełniać swoją rolę. Zimno powoduje także zastoje i krzepnięcie. Prowadzi do zastojów Qi i krwi, wskutek czego tkanki są słabiej odżywione. Nieodłączną częścią zimna jest też ból, który mu towarzyszy. Kolejną cechą zimna jest kurczenie się. Tkanki zaatakowane przez zimno kurczą się, aby zapobiec dalszej utracie Yang i ciepła.

Objawami procesu chorobowego wywołanego zimnem mogą być bóle głowy, stawów, brzucha, gorączka, dreszcze, skurcze mięśni, osłabienie, brak potu, awersja do zimna. Gdy zimno wpływa na organy wewnętrzne, powoduje ich dysfunkcje. W przypadku śledziony i wątroby zwykle dochodzi do osłabienia trawienia, bólów brzucha czy niestrawności a nawet wymiotów i biegunek. Innymi dolegliwościami mogą być niewydolność serca, kołatanie czy trudności w oddawaniu moczu przy zaburzeniu nerek.

Czynniki emocjonalne

W życiu codziennym doświadczamy wielu emocji, co jest naturalne. Jednak w pewnych okolicznościach emocje mogą być przyczyną powstawania chorób. Zwykle dochodzi do tego, gdy określone emocje działają długotrwale lub są nagłe i bardzo silne. Organizm może wówczas sobie z nimi nie radzić. W konsekwencji dochodzi do zaburzeń Yin i Yang w ciele, krążenie Qi i krwi może zostać zakłócone a narządy zaczynają pracować nieprawidłowo. Wynikiem tego stanu jest proces chorobowy. Należy także podkreślić, że nie tylko nadmiar, ale także długotrwały niedobór emocji może być przyczyną powstawania choroby. Ponadto związek miedzy emocjami a zaburzeniami organizmu może być także odwrotny – zakłócenia równowagi i funkcjonowania ciała mogą skutkować pojawieniem się niezrównoważonych stanów emocjonalnych.

Emocje, zwłaszcza długotrwałe i patogenne, są przyczyną chorób wewnętrznych. Są powiązane z narządami wewnętrznymi i wpływają na ich działanie. Serce zarządza innymi narządami, dlatego ono jako pierwsze doświadcza negatywnego działania patologicznej emocji. Dopiero później kolejne organy cierpią z powodu działania czynników emocjonalnych. Najczęściej uszkodzeniu ulegają serce, wątroba i śledziona.

W tradycyjnej medycynie chińskiej rozróżniamy 7 typów emocji, które mogą przyczyniać się do rozwoju choroby: radość, gniew (złość), niepokój, troska (zmartwienie), smutek (żal), strach (obawa, lęk), przerażenie (przestrach). W niektórych publikacjach lista emocji może się różnić, jednak związek przyczynowo-skutkowy między emocjami a stanem zdrowia pozostaje niezmienny.

Rodzina podczas jedzenia posiłku

4. Rodzina przy posiłku.

Dieta i nawyki żywieniowe

Niewłaściwe odżywianie może być przyczyną powstawania chorób zimna, gorąca czy wilgoci. Dieta uboga może powodować zaburzenia pracy żołądka i śledziony, co z kolei wiąże się z problemami trawiennymi i metabolicznymi.

Organizm potrzebuje odpowiedniej ilości pokarmu, aby poprawnie funkcjonował. Jeśli nasza dieta nie dostarcza odpowiednio dużo składników odżywczych, wówczas może dojść do niedoboru Qi i krwi, co w konsekwencji prowadzi do zmniejszenia zdolności walki organizmu z patogenami. Z drugiej strony przejadanie się jest również niekorzystne, ponieważ niestrawione pokarmy zalegają w organizmie, powodując objawy gorąca, wilgoci i nadmiaru flegmy. Nadmierne jedzenie może objawiać się mdłościami, wzdęciami, uczuciem pełności, biegunką czy wymiotami.

Czynnikiem chorobowym jest także trująca i zepsuta żywność. Może ona spowodować zatrucia pokarmowe, które w najlepszym wypadku będą objawiać się wymiotami, biegunką, bólami brzucha czy krwią w stolcu.

Zgodnie z tradycyjną medycyną chińską zbilansowana dieta jest bardzo ważna w zachowaniu zdrowia. Każde nadmierne spożywanie jednego rodzaju pożywienia może powodować zaburzenia Yin i Yang, niedobory składników odżywczych czy dolegliwości związane z określonymi czynnikami klimatycznymi. Przykładowo nadmierne spożywanie zimnych i surowych pokarmów spowoduje wytwarzanie przez organizm wilgoci i flegmy oraz osłabienie funkcjonalności śledziony. Zbyt częste spożywanie jedzenia o tym samym smaku również przyczynia się do zaburzeń w organizmie.

Ciężko pracujący mężczyzna

5. Wenezuela – ciężko pracujący mężczyzna.

Przemęczenie fizyczne i psychiczne

Praca jest nieodzowną częścią naszego życia. Jednak w przypadku nadmiernej pracy fizycznej dochodzi do wyczerpania energii pierwotnej Qi. Prowadzi to do przemęczenia, ospałości, niechęci i apatii. Z drugiej strony brak ćwiczeń fizycznych i bezczynność może prowadzić do podobnych objawów, a organizm dodatkowo jest bardziej podatny na choroby. Dlatego zalecany jest umiar w kwestii wysiłku fizycznego.

Podobnie długotrwały stres i wyczerpanie psychiczne źle wpływa na organizm. Napięcie psychiczne obniża Yin i poziom krwi, co może objawiać się zaburzeniami związanymi z sercem i śledzioną. Pojawiają się zaburzenia pamięci, snu, biegunki czy bóle brzucha.

Wyczerpanie może mieć charakter przeciążenia całego organizmu, ale także pojedynczych narządów, których dotyczy przemęczenie.

Nadmierna aktywność seksualna

Zbyt częste i nieograniczone uniesienia miłosne mogą prowadzić do zaburzeń chorobowych. Duża aktywność seksualna obniża esencję nerek, co prowadzi do chorób związanych z niedoborem tego narządu. Objawami mogą być zmęczenie, apatia, zaburzenia seksualne (impotencja, przedwczesny wytrysk, niepłodność), dolegliwości sercowe, nieregularna menstruacja czy roztargnienie.

Zastoje w organizmie

Jednym z czynników powodujących choroby lub nasilających je jest flegma. W tradycyjnej medycynie chińskiej flegma nie znajduje się tylko w płucach i oskrzelach, ale może pojawić się praktycznie w każdej części ciała, powodując choroby. Flegma jest czynnikiem chorobotwórczym wynikającym z wilgotności. Do powstawania flegmy przyczynia się przede wszystkim niewłaściwe funkcjonowanie śledziony, ale także nerek i płuc. To właśnie te organy zajmują się metabolizmem wody i płynów w organizmie. Objawy zastoju flegmy zależne są od miejsca, w którym dojdzie do zastoju.

Innym rodzajem zastoju jest zastój krwi. Gdy dojdzie do zastoju, zakrzepu krwi lub krew przestanie płynąć swobodnie, to dochodzi do rozwoju stanu chorobowego. Objawy zależne są od miejsca zastoju. Zwykle zastój krwi objawia się bólem, cera może być matowa i szara, mogą również pojawiać się zasinienia.

Inne przyczyny chorób

Do przyczyn chorobotwórczych można także zaliczyć niewłaściwie leczone urazy czy zakażenia pasożytnicze, bakteryjne i wirusowe. Również ukąszenia węży i ugryzienia wściekłych zwierząt uznaje się w tradycyjnej medycynie chińskiej za przyczyny chorób.

Wśród przyczyn powstawania chorób należy uwzględnić też zarazy przenoszone przez ludzi, zwierzęta, brudną wodę i zanieczyszczone powietrze. Do zarażenia chorobą dochodzi bez względu na wiek czy płeć. Choroby epidemiologiczne często występują też po katastrofach naturalnych, jak powodzie czy długotrwałe susze. Typowymi zarazami są przykładowo dżuma, ospa czy cholera.

Chińscy medycy uznają jako przyczyny chorób także czynniki dziedziczne.

Rozwój choroby według medycyny chińskiej może mieć różne podłoże. Podstawową przyczyną jest zaburzenie równowagi w organizmie. Najczęściej wynika ono z chorobotwórczego działania wpływów klimatycznych i czynników emocjonalnych.


Na ile gwiazdek oceniasz ten artykuł?
[Łącznie ocen: 0 Średnia ocena: 0]

Spodobał Ci się artykuł? Podziel się!

Piśmiennictwo

  1. Błaszczyk T., Chińska diagnostyka z pulsu, Zakład Doświadczalny Roślin Leczniczych, Hamm 2010.
  2. Kajdański E., Medycyna chińska dla każdego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2011.
  3. Medycyna chińska, red. D. Gao, tłum. E. Niegowska-Drachal, PZWL, Warszawa 2003.
  4. Ody P., Uzdrawiająca moc ziół, tłum. M. Garbarczyk, Multico, Warszawa 2008.
  5. Pálos S., Medycyna chińska, tłum. M. Gromala-Rucka, ASTRUM, Wrocław 1996.
  6. Wu J. N., An illustrated chinese materia medica, Oxford University Press, Nowy Jork 2005.

Zdjęcia

  1. Domena publiczna, autor: Hillebrand Steve.
  2. Domena publiczna.
  3. Domena publiczna.
  4. Domena publiczna, autor: Bill Branson.
  5. Domena publiczna, autor: Rolf Obermaier.